Lukarna baryłkowa – konstrukcje ciesielskie
Lukarna baryłkowa należy do najbardziej efektownych form lukarn dachowych. Jej charakterystyczny, łukowy kształt sprawia, że stanowi nie tylko element doświetlający poddasze, lecz także wyjątkowy detal architektoniczny dachu.
Dawniej lukarny baryłkowe stosowane były głównie w budynkach reprezentacyjnych – pałacach, kamienicach czy obiektach użyteczności publicznej. Obecnie coraz częściej pojawiają się również w projektach domów jednorodzinnych, gdzie podkreślają indywidualny charakter architektury.
Jeżeli chcesz poznać także inne rodzaje lukarn dachowych, przeczytaj artykuł:
https://fachowydekarz.pl/lukarna-doswietli-i-ozdobi/
Zastosowanie lukarny baryłkowej
Lukarna baryłkowa najczęściej stosowana jest w dachach o stosunkowo dużej powierzchni połaci, gdzie może pełnić zarówno funkcję doświetlenia poddasza, jak i elementu dekoracyjnego. Dzięki łukowej formie dobrze komponuje się z dachami pokrytymi dachówką ceramiczną, łupkiem lub blachą na rąbek stojący.
W praktyce lukarny baryłkowe spotyka się przede wszystkim w architekturze stylizowanej na tradycyjną, jednak coraz częściej pojawiają się również w nowoczesnych projektach domów jednorodzinnych.
W praktyce projektowej lukarna baryłkowa stosowana jest przede wszystkim w dachach o większej powierzchni połaci, gdzie jej charakterystyczny łukowy kształt może zostać odpowiednio wyeksponowany.
Geometria lukarny baryłkowej
Lukarna baryłkowa przykryta jest dachem w kształcie wycinka walca, a dach lukarny przenika się z połacią dachu głównego w linii kosza (1) [Rys 1].
Linia kosza ma kształt fragmentu elipsy (linia przenikania walca z płaszczyzną połaci dachu głównego), od frontu dach lukarny zakończony jest okapami szczytowymi (2), zaś połączenie dachu ze ścianami lukarny stanowi linię okapu (3).
W zależności od promienia walca oraz szerokości samej lukarny spotyka się dwie odmiany [Rys 2]:
1. Promień łuku dachu lukarny równy jest połowie szerokości lukarny;
2. Promień łuku dachu lukarny jest większy niż połowa szerokości lukarny.
W pierwszym, klasycznym rozwiązaniu nie występują okapy (wysunięcia dachu poza obrys ścian), dach lukarny przechodzi w ściany. Drugie rozwiązanie może być stosowane zarówno z okapem, jak i bez niego. Większy promień łuku pozwala na wypuszczenie krążyn (łukowatych krokwi) poza obrys ścian lukarny. Lukarna baryłkowa wymaga pełnego deskowania, a jej kształt sprawia, że najlepiej sprawdzają się na niej elastyczne materiały pokryciowe, takie jak blacha czy gonty bitumiczne.
Ze względu na swoją geometrię lukarna baryłkowa należy do bardziej wymagających form lukarn dachowych, ponieważ wymaga precyzyjnego wyznaczenia linii koszy oraz dokładnego odwzorowania krzywizny połaci.
Konstrukcja lukarny baryłkowej
Wśród różnych typów konstrukcji lukarny baryłkowej często stosowane są dwa podstawowe rozwiązania. Pierwsze z nich oparte jest na wykorzystaniu krążyn [Rys 3]. W tym przypadku szkielet konstrukcji lukarny stanowi ramka okna oraz dwie płatwie mocowane do podwójnych krokwi dachu głównego, a krótki wymian między podwójnymi krokwiami umożliwia montaż wyciętej krokwi i deski koszowej. Konstrukcję dachu takiej lukarny stanowią krążyny, czyli krokwie w formie łuku.
Metody wykonania krążyn bywają różnorodne – dla dachów z wyeksponowaną konstrukcją dachu krążyny wykonywane są w formie łuków z drewna klejonego. W przypadku zakrytych konstrukcji krążyny zwykle wykonuje się z płyt drewnopochodnych, na przykład OSB3 lub sklejki wodoodpornej. Kształt wszystkich krążyn jest jednakowy, jedynie deska koszowa różni się kształtem od krążyn – fragment pierścienia elipsoidalnego. Regularny kształt dachu lukarny sprawia, że deskowanie połaci najłatwiej wykonywać wzdłuż długości lukarny, czyli prostopadle do krążyn.
Drugie z często spotykanych rozwiązań oparte jest na pochylonych płatwiach [Rys 4]. W tym przypadku przy budowie szkieletu lukarny została wykorzystana płatew pośrednia dachu głównego, a płatwie lukarny oparte zostały na ramce okna oraz płatwi pośredniej dachu głównego. Zasadniczą konstrukcję lukarny stanowią pochylone płatwie – kształtujące krzywiznę dachu lukarny – oraz deska czołowa i koszowa – krążyny. Duże wymiary łuków wymuszają podział krążyn i oparcie ich w kluczu na belce kalenicowej.
Zastosowanie takiego rozwiązania wymaga od wykonawcy doświadczenia we właściwym doborze ilości pochylonych płatwi oraz ich precyzyjnego montażu. Deska czołowa oraz koszowa stanowią w tym przypadku elementy konstrukcyjne, na których wsparte są płatwie, dlatego należy wykonać je zdecydowanie solidniej niż w pierwszym z proponowanych rozwiązań. Finalny kształt dachu w formie wycinka walca uzyskuje się zazwyczaj przy użyciu jednej lub dwóch warstw sklejki wodoodpornej. W przypadku dużych promieni łuku dachu zastosować można deskę boazeryjną mocowaną prostopadle do płatwi i w ten sposób uzyskać ciekawy efekt wizualny.
Pokrycie dachu lukarny baryłkowej
Ze względu na łukowy kształt połaci lukarny baryłkowej najlepiej sprawdzają się materiały pokryciowe, które można łatwo dopasować do krzywizny dachu.
Najczęściej stosowane są:
- blacha na rąbek stojący
- gont bitumiczny
Pokrycia wielkoformatowe, takie jak blachodachówka panelowa czy dachówki dużego formatu, są trudniejsze do zastosowania ze względu na konieczność dopasowania elementów do łukowej powierzchni połaci.
Dobór odpowiedniego materiału pokryciowego ma szczególne znaczenie w przypadku lukarny baryłkowej, ponieważ musi on umożliwiać dokładne odwzorowanie krzywizny połaci.
Na co zwrócić uwagę przy wykonaniu lukarny baryłkowej
Budowa lukarny baryłkowej jest bardziej skomplikowana niż w przypadku klasycznych lukarn o prostych połaciach. Największym wyzwaniem jest uzyskanie prawidłowego kształtu łuku oraz dokładne wykonanie połączenia z połacią dachu głównego.
Szczególną uwagę należy zwrócić na:
- prawidłowe wykonanie krążyn lub płatwi kształtujących łuk dachu
- dokładne deskowanie połaci
- szczelne wykonanie koszy dachowych
- właściwe dopasowanie materiału pokryciowego do krzywizny połaci
- prawidłowe wykonanie obróbek blacharskich w miejscu połączenia lukarny z połacią dachu
Błędy w tych miejscach mogą prowadzić do problemów z odprowadzeniem wody oraz nieszczelności pokrycia.
Zalety i ograniczenia lukarny baryłkowej
Lukarna baryłkowa wyróżnia się wyjątkową formą architektoniczną i może znacząco uatrakcyjnić wygląd dachu. Jej łukowa konstrukcja sprawia jednak, że wykonanie jest bardziej pracochłonne niż w przypadku lukarn o prostych połaciach.
Do najważniejszych zalet należą:
- bardzo efektowny wygląd architektoniczny
- możliwość tworzenia indywidualnych projektów dachów
- dobre dopasowanie do dachów o tradycyjnym charakterze
Ograniczeniem jest natomiast większa złożoność konstrukcji oraz konieczność zastosowania odpowiednich materiałów pokryciowych.
Zalety i wady lukarny baryłkowej
Lukarna baryłkowa wyróżnia się charakterystycznym łukowym kształtem połaci, dzięki czemu stanowi jeden z najbardziej efektownych elementów architektonicznych dachu. Jej konstrukcja jest jednak bardziej wymagająca niż w przypadku lukarn o prostych połaciach.
Najważniejsze zalety lukarny baryłkowej to:
- bardzo atrakcyjna forma architektoniczna
- płynna linia połaci dachowej
- możliwość tworzenia indywidualnych projektów dachów
- dobre dopasowanie do tradycyjnych pokryć dachowych
Do wad tego rozwiązania należą:
- bardziej złożona konstrukcja ciesielska
- większa pracochłonność wykonania
- konieczność stosowania odpowiednich materiałów pokryciowych
Podsumowanie
Lukarna baryłkowa jest jedną z najbardziej efektownych form lukarn dachowych. Jej charakterystyczny, łukowy kształt sprawia, że stanowi nie tylko element doświetlający poddasze, lecz także ważny detal architektoniczny całego dachu.
Ze względu na bardziej złożoną konstrukcję wymaga dużej precyzji wykonania oraz doświadczenia cieśli i dekarzy. Prawidłowo zaprojektowana i wykonana lukarna baryłkowa może jednak znacząco wzbogacić wygląd budynku i nadać dachowi indywidualny charakter.
Dlatego rozwiązanie to stosowane jest najczęściej w projektach o wyraźnym charakterze architektonicznym, gdzie lukarna baryłkowa pełni jednocześnie funkcję użytkową oraz dekoracyjną.
Literatura:
1. Franz Kramer – Grundwissen des Zimmerers
2. Hans-Jürgen Sterly, Horst Böttcher, Heino Walter – Ceramiczne pokrycia dachowe – szczegóły wykonawcze
3. Ernst Neufert – Podręcznik Projektowania architektoniczno-budowlanego
4. J. Pogorzelski, L. Urban – Ustroje budowlane, cześć II – konstrukcje drewniane
5. Janusz Kotwica – Konstrukcje drewniane w budownictwie tradycyjnym
Autorzy:
mgr inż. Piotr Leń – Dietrich’s Polska
Piotr Głowacki – student – SGGW Warszawa
Piotr Jaczewski – student – SGGW Warszawa
Udostępnij artykuł
Lukarna sama w sobie jest ciekawym wyróżnikiem. Jako posiadacz lukarny niestety nie jest to lukarna baryłkowata jestem zadowolony, gdyż dzięki niej poddasze stało się bardziej przyjazne i łatwiej można korzystać z okna chociażby patrząc na okoliczne łąki. Jest też praktyczna chociażby z tego powodu że nieco niweluje pochyłe przestrzenie dachu, dzięki czemu w sypialniach tam znajdujących się można normalnie poruszać się. Okna dachowe nie dają takiej swobody.
Elegancka lukarna, niezbyt często spotykana i bardzo efektowna. Nie każdy fachowiec jednak sobie poradzi z jej wykonaniem.